Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών

 25 Νοεμβρίου.

Η λογοτεχνία σπάει τη σιωπή

των Μαριάμ Κραστούδη, Περσεφόνη Μουτάφη, Ιωάννα Παπαδοπούλου, Σήλια Παπαδοπούλου, Αγγελίνα Παπαλαζάρου, Χριστίνας Τοκούτση, Έμμη Φουκαρά.

Η έμφυλη βία δεν είναι ένα ιδιωτικό ζήτημα που αφορά λίγους· είναι ένα κοινωνικo φαινόμενο βαθιά ριζωμένο σε ανισότητες, στερεότυπα και σχέσεις εξουσίας. Εκδηλώνεται με πολλές μορφές —σωματική, ψυχολογική, λεκτική, οικονομική, σεξουαλική— και στην πιο ακραία και τραγική της εκδοχή οδηγεί στις γυναικοκτονίες, δολοφονίες γυναικών ακριβώς επειδή είναι γυναίκες. Πίσω από τους αριθμούς και τις ειδήσεις κρύβονται ζωές που σίγησαν βίαια, οικογένειες που διαλύθηκαν και μια κοινωνία που συχνά άργησε να ακούσει. 

Σε αυτό το πλαίσιο, η Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών, στις 25 Νοεμβρίου, δεν αποτελεί απλώς έναν θεσμικό σταθμό, αλλά μια αναγκαία υπενθύμιση ευθύνης. Την Τρίτη 25 Νοεμβρίου 2025, ο Όμιλος Φιλαναγνωσίας του 3ου Πειραματικού ΓΕΛ Κομοτηνής συμμετείχε σε μια βαθιά ανθρώπινη και ουσιαστική εκδήλωση στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κομοτηνής, με τίτλο «Η λογοτεχνία ως καθρέφτης και καταφύγιο απέναντι στη βία κατά των γυναικών: η δύναμη των λέξεων απέναντι στη σιωπή της βίας».

Στην εκδήλωση συμμετείχαν ο Ξενώνας Φιλοξενίας Κακοποιημένων Γυναικών του Δήμου, η Κοινότητα Νέων Κομοτηνής, ενώ παρευρέθηκαν και μίλησαν οι συγγραφείς Ευτυχία Γιαννάκη και Ελένη Βασιλάκη. Την εκδήλωση παρακολούθησαν μαθητές και μαθήτριες Λυκείων της πόλης, αλλά και μέλη της τοπικής κοινότητας.

Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η συμβολή των ανθρώπων του Ξενώνα Φιλοξενίας, που μίλησαν στους μαθητές για τη λειτουργία και τον ρόλο του, αλλά και η παρέμβαση του ψυχολόγου Χρήστου Σερμπέζη, ο οποίος ανέδειξε τη δύναμη της αφήγησης ως μέσο επεξεργασίας και επούλωσης του τραύματος της κακοποίησης. Η αφήγηση, άλλωστε, είναι συχνά το πρώτο βήμα για να σπάσει η σιωπή και να μετατραπεί ο φόβος σε λόγο. Πυρήνας της εκδήλωσης υπήρξε ο λογοτεχνικός διάλογος που αναπτύχθηκε ανάμεσα στον Όμιλο Φιλαναγνωσίας και την Κοινότητα Νέων Κομοτηνής. 

Μαθήτριες και φοιτητές διάβασαν εναλλάξ κείμενα ωμά και απαιτητικά, κείμενα που δεν ωραιοποιούν τη βία, αλλά την αποκαλύπτουν και την καταδικάζουν. Μέσα από αποσπάσματα λογοτεχνικών έργων, η έμφυλη βία και οι γυναικοκτονίες απέκτησαν ανθρώπινο πρόσωπο, φωνή και συναίσθημα — όχι ως στατιστικά στοιχεία, αλλά ως βιωμένες εμπειρίες. Ξεχωριστή στιγμή αποτέλεσε η παρουσία της Ευτυχίας Γιαννάκη, η οποία μίλησε με ειλικρίνεια για το βάρος που φέρει ο συγγραφέας όταν πραγματεύεται θέματα κακοποίησης, για την ανάγκη να μη μένουμε αμέτοχοι και για τον ρόλο της λογοτεχνίας ως καταφύγιο αλλά και ως πράξη ευθύνης. Η Ελένη Βασιλάκη συμπλήρωσε τη συζήτηση με τη δική της οπτική, συμβάλλοντας σε έναν ουσιαστικό, πολυφωνικό διάλογο γύρω από τη γυναικεία εμπειρία και τη βία.

Η λογοτεχνία δεν αλλάζει από μόνη της τον κόσμο. Μπορεί όμως να αλλάξει τον τρόπο που τον αντιλαμβανόμαστε. Να καλλιεργήσει ενσυναίσθηση, να μας φέρει πιο κοντά στον «άλλον», να μας μάθει να αναγνωρίζουμε τις ρίζες της έμφυλης βίας και να μην αποδεχόμαστε καμία μορφή της ως κανονικότητα. Στο ασφαλές αυτό πεδίο των λέξεων, οι σιωπές σπάνε, τα ταμπού συζητιούνται και οι άβολες αλήθειες λέγονται.

Αν κάτι έμεινε από τη συγκεκριμένη ημέρα στους μαθητές και τις μαθήτριες του Ομίλου Φιλαναγνωσίας, είναι ότι η στάση απέναντι στην έμφυλη βία δεν είναι υπόθεση μιας μόνο ημέρας. Είναι μια διαρκής παιδευτική και κοινωνική διαδικασία. Και η λογοτεχνία, ως καθρέφτης αλλά και καταφύγιο, μπορεί να αποτελέσει ένα από τα πιο ισχυρά μας εργαλεία, ώστε να μεγαλώσουμε νέους ανθρώπους που θα απορρίπτουν τη βία, θα αναγνωρίζουν τις γυναικοκτονίες ως κοινωνικό έγκλημα και θα επιλέγουν τη φωνή αντί για τη σιωπή.

Τα κείμενα που διαβάσαμε: "Το Πίστομα" του Κωνσταντίνου Θεοτόκη, το "Φουραντάν" του Θανάση Βαλτινού, αποσπάσματα από το "Όταν κοιμούνται οι φίλοι μου" του Αύγουστου Κορτώ, αποσπάσματα από τη "Φωλιά του ιππόκαμπου" της Ευτυχίας Γιαννάκη, το Καρέ" και το "Μουγκρί" του Ισίδωρου Ρωσταδάκη.